Tôi vẫn còn giữ trong ngăn kéo một bức thư từ năm 2017 – lời mời làm cố vấn cho một ICO hứa hẹn 'lợi nhuận chắc chắn' với mức thù lao 50.000 USD. Tôi đã từ chối. Không phải vì tôi nhìn thấy điều gì bất thường ngay lập tức, mà vì khi phân tích mã nguồn, tôi nhận ra dòng tiền không đến từ hoạt động kinh doanh, mà chỉ đến từ những nhà đầu tư đến sau. Hôm nay, khi nghe tin TD Cowen – một ngân hàng đầu tư có tuổi đời hàng chục năm – đưa ra khuyến nghị 'mua' cho Strive với giá mục tiêu 28 USD, tôi lại có cảm giác quen thuộc. Liệu đây có phải là một bước tiến của ngành, hay chỉ là một phiên bản tinh vi hơn của những lời hứa mà tôi từng chối từ?
Strive không phải là một giao thức blockchain. Đó là một công ty đầu tư vận hành theo mô hình 'kho bạc Bitcoin': phát hành cổ phiếu ưu đãi để gọi vốn, rồi dùng số tiền đó mua Bitcoin và nắm giữ. Đây là chiến lược đã được MicroStrategy khởi xướng từ năm 2020, và sau năm năm, nó đã trở thành một trào lưu trong giới doanh nghiệp Mỹ. Điểm đáng chú ý của Strive là một cấu trúc cổ tức 'độc đáo' – họ hứa hẹn trả cổ tức cho cổ đông ưu đãi, có thể gắn liền với kết quả nắm giữ Bitcoin. TD Cowen, với việc chính thức phát hành báo cáo và mục tiêu giá 28 USD, đã đưa mô hình này vào danh mục 'cổ phiếu đáng mua'. Một định chế tài chính lâu đời đã tuyên bố rằng một công ty chuyên mua và giữ Bitcoin xứng đáng nhận dòng vốn từ các nhà đầu tư truyền thống. Điều này nghe như một chiến thắng cho phe Bitcoin, nhưng thực chất nó là một sự thay đổi đáng ngờ trong cách vận hành.
Cấu trúc cổ tức đặc biệt đó dựa trên nguồn tiền nào? Một công ty không có hoạt động sản xuất kinh doanh, không tạo ra dòng tiền, làm sao có thể trả cổ tức ổn định? Nếu khoản cổ tức chỉ được trả khi Bitcoin tăng giá, thì đó không phải là cổ tức, mà là một khoản đặt cược vào sự may mắn của thị trường. Tôi đã phân tích không ít dự án DeFi vào năm 2020, nơi các nhà phát triển hứa hẹn lợi nhuận cố định từ thanh khoản, nhưng sau đó sụp đổ khi thị trường đảo chiều. Trong tài chính, nếu một sản phẩm hứa hẹn trả lãi đều đặn trong khi tài sản cơ sở biến động mạnh, rủi ro là rất lớn. Liệu Strive có công bố địa chỉ ví Bitcoin của mình hay không? Liệu họ có báo cáo kiểm toán độc lập định kỳ? Tôi thường nói với các sinh viên trong lớp rằng 'bằng chứng dự trữ' kiểu FTX là một vở kịch: họ khoe một khoản nắm giữ lớn nhưng không chứng minh được quyền sở hữu. Nếu TD Cowen không đặt câu hỏi này, mục tiêu giá 28 USD chỉ là con số trên giấy. Điều khiến tôi lo lắng hơn cả là hiệu ứng mà sự bảo chứng này gây ra. Khi một ngân hàng đầu tư lớn lên tiếng ủng hộ, hàng loạt công ty khác sẽ làm theo. Họ không mua Bitcoin vì tin vào sứ mệnh phi tập trung, mà vì cần một câu chuyện để làm đẹp cổ phiếu. Dòng tiền này có thể đẩy giá Bitcoin lên, nhưng khi thị trường chao đảo, họ cũng sẽ rút lui nhanh nhất.
Đứng từ góc độ một người đã dành gần hai thập kỷ quan sát sự trỗi dậy của blockchain, tôi nhận thấy một nghịch lý: bảo chứng của phố Wall càng lớn, giá trị phi tập trung càng bị bào mòn. TD Cowen không quan tâm đến tính mở của mạng lưới, đến quyền tự do của người dùng hay khả năng chống kiểm duyệt. Họ chỉ quan tâm đến dòng tiền. Khi họ nhận nuôi Bitcoin, họ sẽ tìm cách kiểm soát nó – dưới dạng quỹ ETF, sản phẩm phái sinh, hoặc các công ty như Strive. Điều đó có nghĩa là Bitcoin dần bị kéo vào vũng lầy của tài chính tập trung, nơi các quyết định được đưa ra bởi một số ít người trong các tòa nhà chọc trời. Hồi năm 2021, khi tôi hợp tác với EduChain để phát hành bộ sưu tập NFT 'Future Minds' – một dự án vì học bổng công nghệ – tất cả những gì chúng tôi làm đều công khai trên chuỗi, ai cũng có thể kiểm tra. Đó chính là tinh thần của blockchain: không cần trung gian, không cần một ngân hàng đầu tư bảo chứng. Nhưng giờ đây, nhờ có TD Cowen, các công ty sẽ ngày càng dựa vào những 'bảo chứng' như vậy – và đó là một bước lùi so với tầm nhìn ban đầu.
Vậy nên, trước khi bạn nhảy vào cổ phiếu Strive hay bất kỳ 'kho bạc Bitcoin' nào, hãy tự hỏi bản thân: bạn có thực sự sở hữu được giá trị của Bitcoin, hay chỉ đang tin vào lời bảo chứng của một ngân hàng? Sự phi tập trung bắt đầu từ chính hành vi của bạn – không phải từ một báo cáo phân tích dày 20 trang. Hãy tự mình nắm giữ, tự mình kiểm toán, và tự mình chịu trách nhiệm. Bởi vì khi bạn giao quá nhiều quyền lực cho phố Wall, bạn sẽ đánh mất thứ mà blockchain đã mang lại cho bạn: tự do.