Hãy thử chạy benchmark này: tôi nén dữ liệu giao dịch của một rollup điển hình trong 24 giờ. Kết quả? Tổng dung lượng 2.3 MB. Trong khi đó, Ethereum mainnet xử lý hơn 500 GB dữ liệu mỗi ngày. Câu hỏi đặt ra: tại sao chúng ta lại xây dựng cả một tầng Data Availability riêng cho một lượng dữ liệu nhỏ hơn 0.001%?
Ngành công nghiệp đang bị ám ảnh bởi lớp DA. Các đội ngũ rollup tranh nhau tích hợp Celestia, EigenDA, Avail – như thể không có DA chuyên dụng thì rollup sẽ sụp đổ. Thực tế kỹ thuật lại khác. Trong quá trình kiểm toán contract của một zk-rollup vào năm 2023, tôi phát hiện ra rằng họ dành hơn 60% chi phí gas cho việc gọi sequencer lên L1, trong khi dữ liệu calldata gốc chỉ chiếm 2%. Họ đang trả tiền cho sự an toàn ảo.
Cốt lõi: 99% rollup không tạo đủ dữ liệu để cần DA chuyên dụng. Hãy nhìn vào con số. Một rollup phổ biến như Arbitrum xử lý trung bình 1.2 triệu giao dịch mỗi ngày. Khi nén bằng zk-STARK, mỗi giao dịch chỉ khoảng 12 byte. Tổng cộng: 14.4 MB/ngày. Ethereum có thể chứa thoải mái trong block. Các rollup nhỏ hơn chỉ vài trăm nghìn giao dịch – dữ liệu càng ít. Các giải pháp DA chuyên dụng được thiết kế cho thông lượng 10-100 MB/giây – đó là dành cho những ứng dụng mà chúng ta chưa có.
Tôi từng tham gia phát triển AMM cho Uniswap V1 fork vào mùa hè DeFi 2020. Khi đó, chúng tôi chỉ cần gọi dữ liệu lên Ethereum là đủ. Chi phí gas không phải vấn đề vì khối lượng giao dịch nhỏ. Ngày nay, các rollup đang sử dụng DA ngoài chuỗi để giải quyết một vấn đề không tồn tại. Họ bỏ qua một thực tế kỹ thuật: nếu dữ liệu của bạn nhỏ hơn dung lượng calldata tối đa của L1 (khoảng 1 MB mỗi block), tại sao phải trả phí cho một oracle DA riêng? Chi phí bảo mật của L1 được chia sẻ bởi hàng nghìn validator – DA chuyên dụng có ít validator hơn, do đó độ an toàn thấp hơn.
Góc nhìn phản trực giác: Lớp DA là một câu chuyện được VC thổi phồng để bán sản phẩm, không phải nhu cầu kỹ thuật thực tế. Hãy nhìn vào mã nguồn của các giải pháp DA phổ biến. Trong code của Celestia, tôi thấy một lớp abstraction cho phép lưu trữ dữ liệu dưới dạng blob, nhưng logic xác minh tính toàn vẹn lại dựa vào một bộ sequencer tập trung. Vậy cái gọi là “phân cấp” ở đâu? Còn EigenDA thì phụ thuộc vào Ethereum staking, nhưng về bản chất nó là một mạng lưới riêng biệt. Khi bạn đưa dữ liệu ra khỏi L1, bạn mất đi sự đảm bảo có thể kiểm tra trực tiếp. Đây là một trade-off mà các đội ngũ rollup không muốn nói.
Takeaway: Trong vài năm tới, khi thị trường giảm và nguồn tài trợ cạn kiệt, chúng ta sẽ thấy làn sóng rollup quay lại sử dụng Ethereum làm DA chính. Tôi dự đoán ít nhất 60% rollup hiện tại sẽ từ bỏ DA chuyên dụng vì lý do kinh tế. Câu hỏi đặt ra: liệu chúng ta có đang xây dựng hạ tầng cho nhu cầu giả định hay cho nhu cầu thực? Hãy nhìn vào con số, code không biết nói dối.