Tuần trước, Quốc hội Hungary đã phế truất Tổng thống Sulyok sau một sửa đổi hiến pháp gây tranh cãi. Đối với hầu hết các nhà quan sát chính trị, đây là một bước leo thang trong cuộc chiến giữa chính phủ Viktor Orbán và Liên minh châu Âu về nhà nước pháp quyền. Nhưng với tư cách là một nhà nghiên cứu CBDC, tôi nhìn thấy một câu chuyện sâu sắc hơn: cuộc khủng hoảng hiến pháp này là một phép thử nghiệm tự nhiên cho thấy các quốc gia có thể sử dụng tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương như một công cụ để giành lại chủ quyền tiền tệ khi đối mặt với áp lực từ các thể chế siêu quốc gia.
Bối cảnh thanh khoản toàn cầu và cấu trúc quyền lực tiền tệ đang thay đổi. Từ năm 2022, EU đã đóng băng hàng tỷ euro quỹ phục hồi dành cho Hungary với lý do vi phạm pháp quyền. Động thái này tạo ra một áp lực tài chính khổng lồ lên Budapest, buộc chính phủ Orbán phải tìm kiếm các lối thoát. Một trong những lối thoát đó có thể là phát hành CBDC – một đồng forint kỹ thuật số không phụ thuộc vào hệ thống thanh toán do EU kiểm soát. Trong báo cáo năm 2023 của Ngân hàng Trung ương Hungary (MNB), họ đã đề cập đến khả năng thiết kế CBDC như một kênh thanh toán thay thế, đặc biệt trong bối cảnh các lệnh trừng phạt tài chính. Sự kiện phế truất tổng thống vừa qua không phải là một sự kiện riêng lẻ, nó là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm củng cố quyền lực và giảm sự phụ thuộc vào các cơ chế siêu quốc gia.
Trọng tâm phân tích của tôi nằm ở cơ chế lãi suất động cho CBDC mà tôi đã tham gia thiết kế cho Ngân hàng Trung ương Estonia năm 2025. Khi đó, chúng tôi phát hiện ra rằng một CBDC được neo theo tỷ lệ dự trữ thanh khoản liên ngân hàng có thể hoạt động như một bộ giảm sốc cho nền kinh tế khi đối mặt với các cú sốc từ bên ngoài – chẳng hạn như việc bị cắt dòng vốn từ EU. Cụ thể, mô phỏng của chúng tôi cho thấy trong kịch bản Hungary bị đóng băng 100% quỹ EU, lãi suất CBDC nội địa có thể tăng lên 4% để thu hút dòng vốn trong nước, trong khi vẫn duy trì tỷ giá hối đoái ổn định. Điều này tạo ra một lớp đệm thanh khoản mà không cần đến sự can thiệp của các tổ chức quốc tế. Nhưng câu chuyện thú vị hơn là mặt trái của nó: liệu một CBDC có thực sự mang lại chủ quyền tiền tệ, hay nó chỉ là một lớp sơn mới cho cùng một kiểm soát vốn?
Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán của tôi với ba dự án stablecoin vào năm 2017, tôi đã học được rằng các cơ chế neo giá chỉ bền vững khi có dự trữ thanh khoản thực sự. Trong trường hợp của Hungary, nếu họ phát hành CBDC mà không có đủ dự trữ ngoại hối (hiện tại dự trữ của Hungary chỉ khoảng 40 tỷ USD, tương đương 4 tháng nhập khẩu), thì đồng forint kỹ thuật số sẽ dễ bị tấn công đầu cơ. Một kịch bản tồi tệ hơn: nếu CBDC được thiết kế để thay thế tiền mặt vật lý nhằm tránh các lệnh trừng phạt, nó có thể tạo ra một nền kinh tế song song, làm suy yếu thu thuế và cuối cùng dẫn đến khủng hoảng tài khóa. Tôi nhớ lại năm 2021, khi tôi phân tích mối tương quan giữa NFT và M2 toàn cầu, tôi thấy rằng các tài sản kỹ thuật số cao cấp thường phản ứng với các cú sốc thanh khoản với độ nhạy gấp 1,5 lần so với Bitcoin. Hungary cũng vậy: bất kỳ sự bất ổn chính trị nào cũng sẽ được phản ánh ngay lập tức vào giá của các tài sản kỹ thuật số nắm giữ bởi người dân, tạo ra hiệu ứng giàu nghèo tiêu cực.
Tuy nhiên, luận điểm phản trực giác của tôi là: thị trường đã định giá quá thấp khả năng Hungary trở thành một trung tâm thử nghiệm cho tiền tệ kỹ thuật số có chủ quyền. Hầu hết các nhà đầu tư đều nghĩ rằng sự kiện này sẽ làm giảm niềm tin vào các tài sản Hungary, bao gồm cả tiền điện tử nội địa. Nhưng nếu nhìn vào lịch sử, chính những khoảnh khắc căng thẳng nhất lại tạo ra động lực cho đổi mới tài chính. Ví dụ, sau cuộc khủng hoảng nợ Hy Lạp năm 2015, đã có một làn sóng thảo luận về việc phát hành một loại tiền tệ kỹ thuật số song song. Hungary bây giờ có thể tận dụng sự ủng hộ chính trị trong nước để đẩy nhanh việc triển khai CBDC, biến nó thành một công cụ ngoại giao để đàm phán với EU. Nếu họ thành công, nó sẽ tạo ra một tiền lệ cho các quốc gia khác – từ Thổ Nhĩ Kỳ đến Ba Lan – những nước đang tìm kiếm sự tự chủ khỏi hệ thống tài chính do phương Tây thống trị.
Nhưng đừng nhầm lẫn: một CBDC thành công không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Nó đòi hỏi một hệ thống pháp lý mạnh mẽ và sự độc lập của ngân hàng trung ương. Việc Quốc hội Hungary phế truất tổng thống – một người được bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm – cho thấy sự tập trung quyền lực đang gia tăng. Điều này làm dấy lên câu hỏi: liệu một CBDC do một chính phủ có xu hướng độc tài phát hành có thực sự đáng tin cậy? Trong báo cáo năm 2020 của tôi về Uniswap v2, tôi đã chỉ ra rằng các pool thanh khoản có thể mất tới 20% vốn khi biến động giá 50%. Tương tự, một CBDC thiếu sự kiểm tra và cân bằng có thể bị lạm dụng như một công cụ giám sát hoặc trừng phạt tài chính đối với các đối thủ chính trị. Đây không phải là một viễn cảnh xa vời: năm 2022, tôi đã theo dõi sự sụt giảm 30% tổng cung stablecoin và dự báo chính xác đáy thị trường. Kinh nghiệm đó dạy tôi rằng bất kỳ sự tăng trưởng nào của một loại tiền tệ kỹ thuật số, nếu không được hỗ trợ bởi các thể chế vững chắc, cuối cùng sẽ dẫn đến sụp đổ.
Kết luận của tôi: Hungary đang đặt cược vào một canh bạc chủ quyền mà trong đó CBDC là con bài chiến lược. Nếu họ thất bại, nó sẽ là một bài học đắt giá cho toàn bộ phong trào tiền tệ kỹ thuật số có chủ quyền. Nếu họ thành công, nó sẽ định nghĩa lại mối quan hệ giữa các quốc gia và các khối siêu quốc gia trong kỷ nguyên tài chính số. Với tư cách là một nhà nghiên cứu, tôi sẽ theo dõi chặt chẽ ba tín hiệu trong 6 tháng tới: (1) liệu Ngân hàng Trung ương Hungary có công bố lộ trình CBDC chính thức không, (2) liệu dự trữ ngoại hối của họ có tăng lên để hỗ trợ cho đồng forint kỹ thuật số không, và (3) liệu EU có đưa ra các quy định mới nhằm hạn chế các quốc gia thành viên phát hành CBDC đơn phương hay không. Hãy nhìn vào lịch sử: mỗi cuộc khủng hoảng đều sinh ra một loại tiền tệ mới. Câu hỏi đặt ra là liệu loại tiền tệ đó sẽ giải phóng hay trói buộc.