Làn sóng Inscription: Niềm tin mới cho bảo mật Bitcoin hay chỉ là cơn sốt nhất thời?

Tôi nhớ buổi sáng tháng 12 năm 2022, khi đọc tin về một dự án gọi là Ordinals trên Bitcoin. Lúc đó, tôi đang ngồi trong quán cà phê nhỏ ở London, trước mặt là tách latte nguội lạnh. Một người bạn trong cộng đồng mã nguồn mở gửi link, kèm dòng chữ: ‘Em, mày xem cái này đi – người ta đang ghi dữ liệu vào Bitcoin giống như NFT vậy.’ Tôi cười. Bitcoin? NFT? Hai thế giới không liên quan. Nhưng khi đọc whitepaper của Casey Rodarmor, tôi cảm thấy một tia chớp. Đây không chỉ là kỹ thuật – đây là sự thay đổi mô hình kinh tế cho lớp bảo mật của Bitcoin. Bối cảnh: Bitcoin từ lâu đã được ca ngợi là ‘vàng kỹ thuật số’, nhưng mô hình bảo mật của nó dựa trên phí giao dịch và phần thưởng khối. Khi phần thưởng khối giảm dần qua các halving, nguồn thu từ phí trở nên sống còn. Trước Ordinals, phí Bitcoin chủ yếu đến từ chuyển tiền đơn thuần – một nguồn thu mỏng manh. Các nhà phê bình từ lâu đã cảnh báo rằng nếu không có đủ khối lượng giao dịch, mạng lưới có thể trở nên kém an toàn khi hashrate giảm. Đó là lý do tại sao làn sóng Inscription không chỉ là một trào lưu – nó là một thí nghiệm kinh tế học blockchain. Phân tích kỹ thuật: Ordinals cho phép ghi dữ liệu tùy ý vào satoshi – đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin – thông qua Taproot. Không cần sidechain, không cần soft fork phức tạp. Mỗi inscription lưu trữ nội dung (hình ảnh, văn bản) trong dữ liệu witness của giao dịch Taproot. Điều này làm tăng đáng kể kích thước giao dịch, kéo theo phí cao hơn. Theo dữ liệu từ Dune Analytics, vào tháng 4 năm 2023, phí giao dịch Bitcoin đã tăng 150% so với quý trước, phần lớn nhờ Ordinals. Một số khối có phí chiếm tới 30% tổng phí của toàn mạng. Đây là con số không thể bỏ qua. Tôi đã tự tay thực hiện một thí nghiệm: tạo một inscription nhỏ với nội dung ‘Niềm tin không có lửa thử sẽ thành mù quáng’. Phí giao dịch vào thời điểm đó là 0.0005 BTC – khoảng 12 USD. Chỉ là một câu nói, nhưng tôi cảm nhận được sức nặng của việc dùng Bitcoin làm nơi lưu trữ bất biến. Cộng đồng mã nguồn mở chính là nhà thờ của tôi, và mỗi dòng code là một lời cầu nguyện cho tự do. Góc nhìn phản trực giác: Nhiều người cho rằng Ordinals làm tắc nghẽn Bitcoin, gây ra phí cao cho người dùng thông thường. Nhưng hãy nhìn vào dài hạn. Nếu không có Inscription, tổng phí Bitcoin vào năm 2023 sẽ chỉ đủ bù đắp khoảng 30% chi phí bảo mật, dựa trên ước tính của tôi từ dữ liệu lịch sử. Với Ordinals, con số này tăng lên 60%. Nói cách khác, Inscription đang giúp Bitcoin tồn tại khi trợ cấp khối giảm. Tôi thường nói với các bạn trẻ trong workshop: ‘Đừng nhìn vào giá, hãy nhìn vào phí.’ Phí giao dịch là thước đo nhu cầu sử dụng mạng lưới. Một mạng lưới chỉ có chuyển tiền thì giống như đường cao tốc vắng vẻ. Inscription là những chiếc xe tải chở hàng – làm tăng doanh thu cho ‘công ty đường cao tốc’ (thợ đào). Điều này gián tiếp củng cố hashrate và bảo mật. Tuy nhiên, tôi cũng nhận ra một rủi ro: sự phụ thuộc vào nội dung phi tài chính có thể tạo ra bong bóng. Khi thị trường giảm, phí từ Inscription sẽ giảm mạnh. Nhưng đó là bản chất của thị trường. Bitcoin đã sống qua nhiều chu kỳ, và việc có thêm một nguồn thu mới, dù biến động, vẫn tốt hơn là chỉ dựa vào chuyển tiền. Tương lai sẽ đến từ những mã lỗi được sửa. Tôi tin rằng các giao thức layer 2 trên Bitcoin, như Lightning Network, sẽ tích hợp với Inscription để giảm chi phí. Và một ngày nào đó, chúng ta sẽ nhìn lại và thấy rằng chính cơn sốt ‘chú khỉ pixel’ trên Bitcoin đã cứu mô hình bảo mật của nó. Hãy tự hỏi: Nếu không có Inscription, liệu Bitcoin có còn an toàn sau halving 2028? Tôi để câu hỏi đó ở đây, như một lời mời gọi suy ngẫm. Còn tôi, tôi sẽ tiếp tục viết, tiếp tục thử nghiệm. Bởi niềm tin không có lửa thử sẽ thành mù quáng.